Atatürk Dersim katliamindan haberdar degildi-haberdardi tartismasina Zaman gazetesi yazari Mustafa Armagan da katildi. Atatürk'ün o dönemdeki Elazig'daki ziyaretine dikkat çeken Armagan, kendisinin hayatini kurtaran Diyap Aga'yi yanina çagran Atatürk'ün asiretini Dersim'den alip gitmesini istedigini yazdi.

Iste Armagan'in "'Hasta' Atatürk, Seyid Riza'nin asildigi gece Elazig'da ne yapiyordu?" baslikli o yazisi:

Basbakan Erdogan öyle anlasiliyor ki, su kadar Inkilap tarihi bölümünden daha fazla çalisiyor.

Geçtigimiz çarsamba günü yaptigi konusmayla Erdogan yalniz CHP baskaninin eline iki tarafi keskin bir kiliç savurmakla kalmadi, yillar yili Dersim'i unutan Inkilap tarihçilerimize de bir muhtira vermis oldu. Bakalim, bu 'Dersim açilimi'ndan sonra da 1937-38 yillarini yazarken Dersim'de olup bitenleri unutabilecekler mi?

Unuturlar, unuturlar... Ismi lazim degil, yaklasik 1500 sayfalik "Gazi Mustafa Kemal" kitabini yazan bir zat-i muhterem, küçük Mustafa'nin nasil birdirbir oynadigini genis genis anlatirken, on binlerce insanin hayatini ilgilendiren Dersim olaylarindan tek kelime söz etmiyorsa bizdeki Inkilap tarihlerinin yazilma amacinin, geçmisi açiklamak degil de örtmek oldugunu söylemek zorundayiz.

ATATÜRK DERSIM'DEN HABERSIZSI IDDIASI

Dersim denilince öteden beri su söylenirdi: Efendim, o zaman Atatürk çok hastaydi, yerinden kimildayacak hali yoktu, Dersim'de olan bitenlerden habersizdi, hatta 'Dersim kararnamesi'ni imzalamaya yanasmamisti vs. Sözün özü: Dersim'den Atatürk sorumlu degildi.

Gerçi Basbakan meselenin Atatürk boyutuna girmekten özenle kaçindi ama CHP'li Hüseyin Aygün, "Dersim katliamindan Atatürk'ün haberi vardi." diyerek bombanin pimini çekmisti ve ona karsi parti içinde baslayan isyanin korkusu da aynidir: 'Bu ise Atatürk'ü karistirmayin' demek istiyorlar.

DIYAP AGA'YI ÇAGIRIP SÖYLE DEDI: GIT ASIRETINI KEDISINE KADAR AL

Ben de bunu anlamiyorum: 1937 yilinda Atatürk Hatay için su kadar çalisti, diyenler ayni yil gerçeklesen Dersim'den onu dislayamazlar. Üstelik 4 Mayis 1937 tarihli Dersim'e uygulanacak zorunlu iskân politikasinin dönüm noktalarindan biri olan Bakanlar Kurulu kararinin altinda onun imzasi varken... 2. maddede isyan eden mintikadaki halkin toplanip baska yere nakledilmesi istenmektedir. Nitekim Sibel Yardimci ve Sükrü Aslan'in dersim milletvekili Diyap Aga'nin torunuyla yaptiklari görüsmede Atatürk'ün Diyap Aga'yi çagirip "Git, asiretini kedisine kadar al, Dersim'den çik. Çik ama Malatya'yi geç," demis ve Diyap Aga da Çankaya'dan aldigi bu tüyo sayesinde Dersim'i terk etmis ve ailesinin hayatini kurtarmis. ("Herkesin Bildigi Sir: Dersim", s. 426.)

Bu sözlü tanikliga inanacak olursak Atatürk'ün bölgede yapilacak operasyonlardan çok önceden haberdar oldugunu ve iyi tanidigi Diyap Aga'ya olacaklari böyle haber verdigini görüyoruz.

BAZI GERÇEKLERIN KAPISININ ARALANMASINA IMKAN SAGLAMISTIR

Atatürk'ün Dersim operasyonuna ne kadar yakindan ilgi duydugunun dolayli degil de dogrudan delili ise zamanin Malatya Emniyet Müdürü Ihsan Sabri Çaglayangil'in anilarinda buluyoruz. Çaglayangil'in 1990'da basilan anilarinda su satirlari okuyoruz:

"Dersim olayi da yakin tarihimizin bulutlar arkasindaki bir gerçegidir." Dogru, bulutlar arkasinda ama ne? Allah'tan Çaglayangil pek agzi siki davranamamistir da, bazi gerçeklerin kapilarini aralamamiza imkan tanimistir.

Çaglayangil, Atatürk'ün "Dersim meselesini kökünden hallediniz" talimatini verdigini yazdiktan sonra bizzat katildigi Dersim operasyonu hakkinda su bilgileri veriyor:

ÇAGLAYANGIL'IN ANILARI

"Seyit Riza ve çevresi yakalandi. Mahkemeleri sürüyor. Iste bu sirada Atatürk Diyarbakir'daki Murat suyu üzerinde yeni yapilan Singeç Köprüsü'nü açmaya gidecek. (...) Emniyet Genel Müdürü Sükrü Sökmensüer bana dedi ki: "Dersim harekâti bitti. Beyaz donlu alti bin dogulu Elazig'a dolmus. Atatürk'ten Seyit Riza'nin hayatini bagislamasini isteyecekler, buna engel ol."

Atatürk pazartesi günü Elazig'a gelecekti, o gün de cumartesiydi, resmi daireler kapaliydi. Bizden istenenler "Asilacaklari Atatürk gelmeden asin, beyaz donlular Atatürk'ün karsisina çiktigi zaman is isten geçmis olsun." Savciya gittim. Durumu kendisine anlattim. Savci mahkemeleri etkileyemeyecegini söyledi. Biz mahkemenin kararini Atatürk gelmeden önce vermesini ve Seyit Riza meselesinin kapanmasini istiyorduk.

7 ÖLÜM CEZASI ÇIKTI

Savciyi asmak mümkün olmayinca rapor aldirildi, yerine tanidigimiz bir savci geçti. Hakime baski yaparak mahkemeyi, tatil olmasina ragmen Pazar gecesi 24'e aldirdik. Saatler 24'ü 1 geçe mahkeme basladi. 7 ölüm cezasi çikti.

Seyit Riza idam sehpalarini görünce durumu anladi. Bana "Sen Ankara'dan beni asmak için mi geldin" dedi ve güldü. Bu yasli adam rap rap yürüdü. Çingeneyi (celladi) itti. Ipi boynuna geçirdi, sandalyeye ayagiyla tekme vurdu. Infazini gerçeklestirdi.

Ihsan Sabri Çaglayangil bundan sonra idami Atatürk'ün nasil bildigini ve bekledigini ima eden su ilginç cümleleri sarf ediyor:

ATATÜRK ELAZIG'A GELDI

"Fakat bu isleri belki zamaninda halledemeyecegiz diye Atatürk bir gün sonra Elazig'a geldi. Treni gece kör makasa çekmisler, uyuyormus. "Atatürk seni çagiriyor" dediler. Gittim, kahvalti ediyorlardi. Bana bir resim gösterdi. Seyit Riza'nin sehpada sallanirken resmi çekilmis. "Çabuk git, bu resmin negatifini bul, imha et" dedi. Anladim ki, Atatürk bu olaylari sevmiyor. Negatifleri imha ettim, yalniz resimlerden ikisini sakladim. Birini Atatürk'e verdim, birini de kendim aldim. Atatürk "Bana ayirdigin resmi ver" dedi. Verdim. Halkevine hareket etti.

Cengiz Çandar'in "Munzur" dergisinin 2008 tarihli 30. sayisindan aktardigina göre Çaglayangil, bizzat Kemal Kiliçdaroglu'na bu olayi söyle anlatmis:

ATATÜRK FENA HALDE SINIRLENMIS

"Atatürk, fena halde sinirlenmis, beni çagirdi. Nedir bu rezalet? dedi. Bütün Kürtleri ayaklandirir bu resim. Herif seyyit. Peygamber sülalesinden, dedi. Öyle sümükleri akmis beyaz sakaliyla, dedi. Git, derhal imha et, dedi."

"Atatürk hastaydi, Dersim'den haberi yoktu" diyenlere ithaf olunur.