CHP Tunceli Milletvekili Hüseyin Aygün'ün Zaman gazetesine verdigi demeçten sonra CHP'de Dersim çatlagi basladi. Parti içinde krize yol açan açiklamalar Türkiye'nin gündemine oturdu ve Basbakan Recep Tayyip Erdogan devlet adina Dersimlilerden özür diledi.

Habertürk gazetesinden Kutlu Esendemir'e açiklamalarda bulunan Hüseyin Aygün, ortaya çikan krizden sonra ilk kez konustu.

ALEVILERIN 500 YILDIR MARUZ KALDIGI KATLIAM

Dersim’de 1938’de yasanan trajedide partinizin rolü neydi?
Dersim 38 trajedisi, Alevilerin 500 yildir maruz kaldigi ayrimcilik ve katliam uygulamalarinin Türkiye’nin modernlesme çabalariyla kesistigi bir tarihsel ugrakta yasandi. Bu uzun esitsizlik ve baski tarihini dikkate almadigimiz müddetçe, 38’de olanlari dogru olarak anlayamayiz. Dersim, Kuyucu Murat ile baslayip günümüzde Maras, Gazi Mahallesi ve Sivas’a kadar uzanan talihsiz uygulamalar zincirindeki önemli halkalardan da birini temsil eder. Bu yüzden de Türkiye’deki hâkim gruplarin ortak paylastiklari bir mirasin ve siyasal bilinçdisinin eseri.

Cumhuriyet tarihine dönerseniz..
Cumhuriyet tarihinde merkezi ulus devletin insasina etnik veya dinsel nedenlerle direnç gösteren çok farkli toplumsal kesimler oldu. Ama bu kesimlerin hiçbiri Dersimliler kadar orantisiz ve hukuksuz bir biçimde devletin gazabina maruz kalmadi. Dersim’in maruz kaldigi siddetin kapsami ve ölçüsündeki farkliligi sadece tarihin derinliklerinden gelen bu bilinçdisiyla açiklayabiliriz. Bu çerçevede devletin kurucusu olan ve halen devam eden CHP geleneginin tek basina sorumlu oldugunu iddia etmek haksizlik olur.

CHP GÜNAH KEÇISI

Neden?
CHP degil de, Türkiye’de sag gelenegi temsil eden Terakkiperver Cumhuriyet Firkasi veya Serbest Cumhuriyet Firkasi isbasinda olsaydi da, uygulamanin siddetinin çok farkli olacagini sanmiyorum. Zaten Demokrat Parti basta olmak üzere sag siyasetin Celal Bayar, Fevzi Çakmak ve Ragip Gümüspala gibi kurucu isimlerinin Dersim olaylari sirasinda CHP’de görevli veya fiilen harekâtta yer almis olmasi bunu çok net bir sekilde ispatliyor. Dönemin tüm siyasal seçkinlerinin paylastigi bir zihniyetin sorumlulugunda CHP’nin “günah keçisi” olarak gösterilmesi, bu sorumlulugu ortadan kaldirmaz.

DERSIMLILER MAGDURDUR

Basbakan’in, sizi ‘Lince ugramis Dersimli bir milletvekili’ nitelemesi ve genel baskaninizla beraber özür dilemeye çagirmasi ne anlam ifade ediyor?
Lince maruz kaldigimi düsünmüyorum. Ama sunu belirtmek isterim: Dersimliler magdurdur. Magdurun magduriyetinden dolayi özür diledigi dünyanin neresinde görülmüstür? Tunceli milletvekillerinin özür dilemesi gerektigini anlamli bulmadim.

CHP içinden de size yönelik tepkiler oldu.
Parti içinde farkli fikirde olan arkadaslarim benim fikirlerime katilmadiklarini belirttiler. Ancak bu açiklama sonucunda ne CHP yönetiminden ne de parti örgütünün baska kademelerinden baskici veya dislayici bir uygulamaya maruz kalmadim. Görünüste beni savunuyormus gibi duran yaklasimlarin maksatli oldugunu düsünüyorum.

STOCKHOLM SENDROMU ÇIRKIN BIR YAKISTIRMA

Tunceli’nin seçimlerde sürekli CHP’ye yönelmesi, “Stockholm sendromu”yla açiklanabilir mi?
“Stockholm sendromu”, kurbanin celladina âsik oldugu marazi bir ruh halini tanimlamak üzere gelistirilmis bir kavram. Bir ferdi olmaktan gurur duydugum Dersim halkina bu çirkin yakistirmalarin yapilmasini dogru bulmuyorum. Dersim halki, 38 olaylarinin su veya bu partiye mal edilerek açiklanabilecek bir mesele olmanin ötesinde, derin toplumsal ve tarihsel kökleri olan bir sorun oldugunun bilincinde. Bu bilinç, Dersim seçmeninin bir sendromun etkisi altinda davrandigini göstermek söyle dursun, siyasi olgunluk düzeyini gösteriyor. ‘

MILLIYETÇI VICDAN TEMIZE ÇIKARILDI

Basbakan Erdogan’in özür dilemesini nasil buldunuz?
Çok olumlu karsiladim; özür seçmen çevremde de belli bir memnuniyet yaratti. Ama özrün kabul görmesi için çok erken. Dogru bir baslangiç noktasindan hareket edilmedigini düsünüyorum. Bunun nedeni özrün Alevilik ile Dersim38 olaylari arasindaki bagin israrla görmezden gelinmesi. Basbakan konusmasini, katliamin bürokratik akilciligin yol göstericiliginde davranan din karsiti bir seçkinler toplulugunun eseri oldugu görüsü üzerine kurdu. Findik Hafiz’in “hafizligi”, Seyit Riza’nin “dindarligi” bu çerçevede vurgulandi. Dersim olayinin “din mazlumlugu”meselesi oldugunun, dolayisiyla Alevilikle ilgisinin olmadiginin alti özenle çizildi. Necip Fazil’in degerlendirmeleri üzerinden milliyetçi-mukaddesatçi kesimin vicdani temize çikarildi.

SIVAS'IN VICDAN MUHASEBESINI YAPAMAYANLAR DERSIM'IN HESABINI SORAMAZ

Erdogan’in açiklamalarinin geneline bakarsaniz.
Basbakan’in yaklasimi özel olarak Dersimlilerin, genel olarak da Alevi toplulugunun gündelik yasam deneyimiyle taban tabana zittir. Dersim’e yönelik özür, belli bir özelestiri içerdigi zaman gerçek bir özür olup kabul görecektir. Basbakan özür konusmasinda geçmiste kendisine karsi dosya hazirlayan bazi yargi mensuplarinin Alevi köklerini yeniden ima ederek yeni bir ayrimcilik örnegi sergiledi. Bence Alevi toplulugu sunun fazlasiyla farkindadir: Sivas’in vicdan muhasebesini yapamayanlar, Dersim’in hesabini da soramazlar. Dersim harekâtinda görev alanlarin adlarinin bazi yerlerden kaldirilmasini isteyenlerin, Sivas’ta katillerin adini maktullerin yanina yazdigini hatirlatmak isterim.

Kiliçdaroglu’nun Dersim tutumunu, “pisirikça” bulanlar oldu.
Bence haklilik payi yok. Kiliçdaroglu’nun, sosyal demokrasiyi, solu yeniden tanimlamak ve ülkeyi düze çikarmak gibi tarihsel bir misyonu var. Davranislarina sadece biyografisinin etkisi altinda yön veremeyecegi ortada. Adaletin, kardesligin ve barisin tesis edilmesiyle ülkenin birlik ve beraberligini bir arada saglamak gibi asli bir görevi var. Bu görev, “akilli”, “sakin” ve “sorumlu” davranmayi gerektiriyor. Kiliçdaroglu, bir Alevi ve Dersimli olmaktan onur duydugunu belirtmis bir lider. Burada “pisirikça” olan nedir?

Dersim konusunda saglikli bir tartisma yasaniyor mu sizce?
Tartisma baslamis olmasini demokrasi açisindan “saglik” belirtisi olarak kabul ediyorum. Seyit Riza’nin mazlumlugundan Dersim’de bir isyan olmadigina kadar bazi temel sorunlarda genele yakin bir uzlasma oldu gibi duruyor. Bu gelismeleri çok önemli buluyorum.

Neden?
Çünkü Dersim konusunda kurulmus olan resmi tarih anlatisinin dayandigi bazi görüslerin artik kabul görmesi mümkün gözükmüyor. Bu asamadan sonra tartismanin daha saglikli ilerleyebilmesi ve bu konuyu siyaseten çözüme götürecek dogru bir yön tayin edebilmek için magdurlarin dinlenmesinin çok önemli olduguna inaniyorum. Magdurlarin talepleri ve beklentileri, çözümün ne oldugu konusundaki temel ipuçlarini da saglayacaktir. Bu asamadan sonra amacima ulastigimi düsünecegim.

Basbakan’in konusmasinda, Fevzi Çakmak ve Kazim Karabekir’i anmamasi sizce bilinçli miydi?
Bir dalginlik oldugunu düsünmüyorum. Tarihsel facianin sorumlulugunun tek yanli olarak, günümüz muhafazakâr kesimin tarihsel referanslarini aklayacak biçimde dagitildigini düsünüyorum.

KURBAN YAKINLARI NE ISTIYOR

Basbakan’in özrünün ardindan Dersim’le ilgili hangi somut adimlar atilabilir?
Bunu Dersimlilere sormaliyiz. Kurban yakinlari ve magdurlar ne istiyorlar? Onlari dinlemeliyiz. Iste bu nedenle magdurlari dinleyerek ise baslayacak bir Dersim 1938 Komisyonu su asamada yararli olacaktir.

Tunceli’nin adinin “Dersim” olarak degistirilmesi için yasa teklifinde bulunacak misiniz?
Dersim adinin iadesi tarihsel bir haksizligin giderilmesi olacaktir. Ahaliye danisilmadan degistirilen tüm yer isimleri iade edilmeli. Bu konuda eger ikna olunamazsa yöre halkina sorulmasi yoluna gidilmeli.

KILIÇDAROGLU ILE TEYZE ÇOCUGU DEGILIZ

Kiliçdaroglu ile teyze çocuklari oldugunuz dogru mu?
Dogru degil. Genel Baskanimizi hedef alan maksatli propagandanin bir unsuru

Dersim’de yakininizi kaybettiniz mi?
Kendi ailem son anda kurtulmus. Esimin ailesinden 2 kurban var.

ATATÜRK'Ü HEDEF ALMADIM

Partinizden 12 milletvekili sizi, Atatürk ve Atatürkçülügü 1920-40 arasinda dondurulmus bir zaman dilimine hapsetmekle elestirdi.
Benim amacim, o döneme dair genel bir degerlendirme yapmak degildi. Ben orada Dersim olayi baglaminda Alevilerdeki Atatürk imgesi üzerine bir degerlendirme yapmak istedim. Görüslerim zorlanarak, Atatürk’e hakaret ettigim veya bizzat Atatürk’ü hedef aldigim iddia edildi. Böyle bir amacim olmadigini bir kez daha özellikle belirtmek istiyorum.