Iste Dersim belgeleri
Güncelleme : 24.11.2011 13:06 Basbakan Recep Tayyip
Erdogan'in dün Dersim hakkinda açikladigi 4
belgede Dersim ile ilgili alinan kararlar ve bölgeye
yapilan harekatin sonuçlari yer aliyor.
Erdogan'in dün açikladigi belgeler, Jandarma
Umum Komutanliginca hazirlanan Dersim Raporu, 1935'te çikarilan
Tunceli Vilayetlerinin Idaresi Hakkinda Kanun, Içisleri
Bakanliginca hazirlanan Tunceli'de 1936'dan itibaren yürütülen
harekatin neticesine dair rapor, icraatin neticesini gösterir
cetvel ve Tunceli'den 11 bin 683 kisinin sürüldügünü
belirten, 2 bin kisinin daha sürülmesini karara
baglayan Bakanlar Kurulu kararindan olusuyor.
Dersim ile ilgili ilk belge; Jandarma Umum Komutanliginca
hazirlanan Dersim Raporu. Sadece 100 adet basilan ve ''Gizli
ve zata mahsustur'' damgali raporda, özellikle Seyh
Sait Isyani'nin ardindan diger Dogu illeri ile beraber Dersim'in
de önemle dikkate alindigi belirtiliyor.
Raporda yer alan bazi
ifadeler söyle:
''Dersim gittikçe Kürtlesiyor, mefkurelesiyor,
tehlike büyüyor. Seyit Riza'nin hükümete
karsi takindigi vaziyetten kendisine husumetleri hasabile
müteessir olan bazi asairin hissiyatinin da istifadeye
çalisilacaktir.
Dersim, Hükümeti Cumhuriye için bir çibandir.
Bu çiban üzerinde kat'i bir ameliye yapmak ve
ihtimalati elimeyi önlemek, selameti memleket namina
farzi ayindir.
Son derece zeki, kurnaz ve dessas olan bu halk. Hükümetin
naif veya kuvvetli bulunduguna göre mütcaviz veya
mutavaatkardir...''
1935'te çikarilan ''Tunceli Vilayetlerinin Idaresi
Hakkinda Kanun'' belgesinde ise ilin mülki ve askeri
yönetimiyle ilgili esaslar yer aliyor.
13 BIN 806 KISININ HAYATINI
KAYBETTIGI BELIRTILIYOR
Basbakan Recep Tayyip Erdogan'in Dersim hakkinda açikladigi
belgelerde, Dersim bölgesinde yapilan operasyonlarda
toplamda 13 bin 806 kisinin hayatini kaybettigi bilgisi
yer aliyor.
Dersim ile ilgili üçüncü belge, 2
Kasim 1939 yilinda dönemin Dahiliye Vekili Faik Öztrak
imzasiyla Jandarma Umum Komutanligi Basvekalet Yüksek
Makamina gönderilen belge. Belgede, Tunceli Kanunu'nun
uygulanmasindan o güne kadar Dersim bölgesinde
yapilan harekatlarin raporu yer aliyor. Buna göre;
1937 yilinda yapilan harekatta 262, 1938 yilinda yapilan
harekatta 13 bin 160 ve 1939 yilinda yapilan harekatta 384,
toplamda 13 bin 806 kisinin hayatini kaybettigi bilgisi
yer aliyor. Bu üç yilda yapilan harekatlarda
toplam 2 bin 967 kisinin sag olarak yakalandigi, 4 bin 616
kisinin teslim oldugu bilgisi yer aliyor. Harekatlarda ayrica
toplam 199 askerin sehit oldugu, 354 askerin yaralandigi
ve toplam 6 bin 117silahin ele geçirildigi bildiriliyor.
HALKIN BATI ILLERINE SEVK
VE ISKANI
Dersim ile ilgili bir diger belge, 23 Aralik 1938 tarihli
kararname. Kararnamede Cumhurbaskani Ismet Inönü,
Basbakan Celal Bayar ve Nafia Vekili Ali Çetinkaya'nin
imzalari bulunuyor.
Kararnamede, Tunceli'den batiya nakledilen yaklasik 12
bin kisinin durumu ele alinarak, 11 bin 683 kisinin sevkinin
ve iskanlarinin saglandigi, geriye kalan 514 kisi ile daglarda
ve magaralarda saklananlarla birlikte 2 bin kisinin de bu
kararname ile sevk ve iskanlarinin onandigi bilgisi yer
aliyor.
Dersim ile ilgili son belge ise dönemin Dahiliye Vekili
Sükrü Kaya'nin 27 Eylül 1938 tarihinde Jandarma
Genel Komutanligina gönderdigi, ''Dersim operasyonunun
ardindan, bugün Batman'a bagli Sason ilçesinde
yapilan harekatin neticelerini ifade eden belge''.
Belgede, kanun ve nizamlara karsi koyan, 1934 yilinda sayim
yoklamasi yaptirmayan, Kaymakam Vekili Kemal'i sehit eden
ve ilçe müftüsünü yaralayan,
fiilen isyan durumunda oldugu ileri sürülen Sason
halkinin tamaminin Bati illerine nakil ve iskaninin yapildigi
belirtilirken, 1935 yilindan o tarihe kadar yapilan operasyonlarda
834 kisinin ölü olarak ele geçirildigi
bildiriliyor. Çatismalarda 80 askerin sehit oldugu,
106 askerin de yaralandigi bilgisi de belgede yer aliyor.
Erdogan'in dün açikladigi belgeler, Jandarma
Umum Komutanliginca hazirlanan Dersim Raporu, 1935'te çikarilan
Tunceli Vilayetlerinin Idaresi Hakkinda Kanun, Içisleri
Bakanliginca hazirlanan Tunceli'de 1936'dan itibaren yürütülen
harekatin neticesine dair rapor, icraatin neticesini gösterir
cetvel ve Tunceli'den 11 bin 683 kisinin sürüldügünü
belirten, 2 bin kisinin daha sürülmesini karara
baglayan Bakanlar Kurulu kararindan olusuyor.
Dersim ile ilgili ilk belge; Jandarma Umum Komutanliginca
hazirlanan Dersim Raporu. Sadece 100 adet basilan ve ''Gizli
ve zata mahsustur'' damgali raporda, özellikle Seyh
Sait Isyani'nin ardindan diger Dogu illeri ile beraber Dersim'in
de önemle dikkate alindigi belirtiliyor.
Raporda yer alan bazi ifadeler söyle:
''Dersim gittikçe Kürtlesiyor, mefkurelesiyor,
tehlike büyüyor. Seyit Riza'nin hükümete
karsi takindigi vaziyetten kendisine husumetleri hasabile
müteessir olan bazi asairin hissiyatinin da istifadeye
çalisilacaktir.
Dersim, Hükümeti Cumhuriye için bir çibandir.
Bu çiban üzerinde kat'i bir ameliye yapmak ve
ihtimalati elimeyi önlemek, selameti memleket namina
farzi ayindir.
Son derece zeki, kurnaz ve dessas olan bu halk. Hükümetin
naif veya kuvvetli bulunduguna göre mütcaviz veya
mutavaatkardir...''
1935'te çikarilan ''Tunceli Vilayetlerinin Idaresi
Hakkinda Kanun'' belgesinde ise ilin mülki ve askeri
yönetimiyle ilgili esaslar yer aliyor.
