Dersim'in kayip kizlari ortaya çikiyor



Dersim'in Kayip Kizlari "Tanidiginiz ihtiyar bir kadin, Dersim'den koparilmis bir kizin son hali olabilir" diye bitiyordu. Bu sözler üzerine yeni kayip kizlar ortaya çikti.


1938 yilinda ailelerinden koparilan Dersimli kizlarin akibetini arastiran ‘Dersim’in Kayip Kizlari: Iki Tutam Saç’ belgeseli 2009’da gösterime girdikten sonra belgeselin bir izleyicisi, ‘www.dersiminkayipkizlari.com’ adresine e-posta atti. Izmir Urla’da yasli bir kadinin Dersimli kizlardan olabilecegini söylüyordu. Hakli çikti.

‘Korkuyordum’
9 yasinda Elazig’da bir aileye evlatlik verilen Lale Filiz, hâlâ gerçek ailesini bilmiyor. Ailesine dair bir seyler ögrenmeye çalismis ancak bir yandan da korkmus. Yillar sonra belgesel için kapisini çalan Kazim ve Nezahat Gündoganlari karsisinda görünce “Beni de arayan birileri varmis” diyerek saskinligini gizleyememis. Önce bir sihhiye memuruna, sonra bir doktora, daha sonra da bir binbasiya verildigini söylüyor. Lale teyzenin çocuklari da annelerinin Dersim’in kayip kizi oldugunu yeni ögrendi. Simdi çocuklari da akrabalarini ariyor.
Besime Selli, dönemin 3. Ordu Müfettisi Kazim Orbay tarafindan alinan iki kizdan biri. Besime ve amcasinin torunu Orbay tarafindan götürülmüs. Ikisi de tamamen Türklesip Sünnilestirilmis. Evden kaçarak evlenmis, 1980’lerde ailesini bulmus.
Orbay’in evlatlik aldigi diger kisi Gündoganlarla konusmak istemiyor. Çocuklarina, ailesine bir zarar geleceginden endise ediyor. Ayrica kendilerini götürenlerin iyi niyetli oldugunu da belirtiyor.
Fecire Büke, biri erkek 4 kardes. Annesi ve babasi Dersim’de öldürülmüs. 4 kardes dagitilmis. Fecire yillar sonra Gaziantepli ilk esiyle evlenmis. 1970’lerde önce erkek kardesini, 1980’lerde de kiz kardeslerini bulmus. Çocugu olmamis, esi öldükten sonra da ikinci evliligini yapmis. Elazig’a dönmüs, 2011 yazinda da hayatini kaybetmis.

Munzur’a siir
Bütün hayati ailesini aramakla geçen Fecire teyze, yaklasik 30 yil önce, memleket özlemiyle bir siir yazmis. Ölmeden önce bunu Kazim Gündogan’a da okumus:
“Munzurum/Canimda gönlümsün/Gözümde yasimsin/Basucumda tasimsin/Tasimin üstünde tacimsin/Munzurum/Kan verdim gardasim oldun/Can verdim candasim oldun/Sahidim sen degil misin…/Munzurum(….) ”

Özür ama nasil özür?
Basbakan Recep Tayyip Erdogan’in Dersim’de yasananlar için özür dilemesi, Dersim konusunda bir dönüm noktasi oldu. Belgeselin arastirmacisi Kazim Gündogan, Basbakan’in özür dilemesinin hem siyasi, hem de hukuki bir karsiliginin oldugunu anlatirken yönetmeni Nezahat Gündogan ise özrün yaninda yapilmasi gerekenleri söyle siraliyor: “Bu harekete neden olan tüm politikalarin desifre edilmesi, arsivlerin açilmasi gerekiyor. Adi degistirilen Dersim’e adi iade edilmeli. Öldürülen, haksiz yere yargilanan, idam edilen Dersim seyitlerinin mezarlarinin belirlenmesi gerekiyor. Kayip kizlarin bulunmasi ve bunlarin ailelerine kavusturulmasi lazim. Toplu mezarlar var. Yerleri de belli. Bunlar açilmali. Anitlar dikilmeli. Böyle yapilirsa bir karsiligi olur ve gerçekten de bütün toplum “Bu devletin, basbakanin politikasi tutarlidir” der. Bu suç tüm insanliga karsi islenmistir. Her seyden önce Dersimlilerle yüzlesilmeli. Hem tarihe isik tutmalari, hem de kendi iç huzurlarini saglamak açisindan bu çok önemli. Insanlar konusursa daha çok gerçekler ortaya çikar. Toplumda böyle bir talep olusmadikça hükümetlerin de kendini mecbur hissetmeyeceklerini düsünüyorum. Insanlarin kendi kimlikleriyle rahatça ifade etmelerini saglamak gerekir. Hâlâ bizimle konusmak istemeyenler, ulasamadiklarimiz, bulamadiklarimiz var. 5 yillik arastirma süreci oldu. Yüzlerce çocugun götürüldügünü biliyoruz. Bunlarin açiga çikabilmesi için arsivlerin ortaya çikmasi gerekiyor. En önemli arsivse Genelkurmay’da.”


LALE FILIZ
1938 yazinda yasanan ve Dersim’de yillardir fisilti halinde konusulanlar, ‘Dersim’in Kayip Kizlari’ belgeseliyle yüksek sesle dile geldi. Belgeselin sonundaki çagriya yanit verenler sayesinde Urla’da Lale Filiz’e ulasildi.


 

 

FECIRE
Aga kizi Fecire’nin ailesi gözünün önünde katledildi. Ömrü 4 kardesini arayarak geçti.


BESIME
Besime, amcasinin torunuyla birlikte 3. Ordu Müfettisi Rauf Orbay’a verilmis.

 

 

 

 

  • Dersimin kesfedilmemis bir hazinesi Ahmet Sarigül
  • Dersim'in kayip kizlari ortaya çikiyor
  • ISTANBUL / BAKIRKÖY
  • BERLIN
  • ISVICRE
  • FRANKFURT / MÖRFELDEN
  • KÖLN
  • MAINZ
  • LC KIZILZAZA RadioZaza Kurucusu
  • LC XAN XIRAVE RadioZaza Yöneticisi
  • LC NARE
  • LC YONCA
  • LC CENA RAYVER
  • LC ELIDA
  • LC JUKEKA
  • LC DILAVLI 24