Dilbilimcilerden Kurmanci ve Zazaki kitaplarina kirik not

 

Talim ve Terbiye Kurulu’nun, Artuklu Üniversitesi’nin akademisyenlerine hazirlattigi 5. sinif seçmeli Kurmanci ve Zazaki ders kitaplari bu alanda uzun yillardir çalismalar yürüten Kürt dilbilimcilerden kirik not aldi.
Radikal’e açiklamalarda bulunan ‘Tevgera Ziman u Perwerdehiya Kurdi’ (Kürt Egitim ve Dil Hareketi) Sözcüsü Mehmet Sahin’in degerlendirmesi söyle:

Kitap eksikliklerle dolu ve çok yöresel kalmis. Kürtçenin uzun süredir yazim ve egitim dilinden mahrum olmasi nedeniyle Kurmancide daha az, Zazakide daha fazla görülen bir bölgesel agiz var. Mesela Zazaki’de Bingöl yöresinin, Dersim yöresinin, Diyarbakir-Siverek ve Elazig, Dicle yörelerinin agizlarinda farklilasma yasanmistir. Biz çalismalarimizda bu agizlari temsil edecek dilbilimcileri bulundurmaya çalisiyoruz ki standardi olusturabilelim. Bu kitapta bunu görmedik. Gerçekten hükümet samimiyse bunu Kürtlerle birlikte yapmali. Bu alanda yillardir hizmet veren Kürt kurumlari var. Bu kitaplari hazirlayanlarin birçogu bizim kurumlardan geçmis insanlar ama dil alaninda uzmanlasmis kisiler degildir. Bizim bu alanda çok daha uzmanlasmis, profesyonellesmis kadrolarimiz var. Gelip bize danismaliydi. Bizimle beraber hazirlamis olsaydi, dedigimiz standardi biraz daha yakalamis olurduk. Bunu hazirlayan Artuklu’daki kadrolar bir nebze egitimden geçmis kadrolardir ama yeterli degildir.

Kürtçe, Türk kültürü Diger belirgin eksiklik su: Bir dil, bir kültürün ürünüdür. Bir kültürü kendinde barindirir. Bu kitaplarda Kürtlere ait hiçbir sey görmedik. Düsünün, ben Kürt olarak Ingilizceyi ögrenirken nasil o kültürden yoksun sekilde kelime bazinda ögreniyorsam simdi anadilimi de bu sekilde ögrenmis olacagim. Ama dil kültürden yoksun degil ki; kültürü var, folkloru var, rengi var. Kendi ülkemizde anadilimizi ögrenecegiz. Dolayisiyla kültürümü, folklorumu, her seyimi barindirmali. Bu kitap tamamen Türk kültürüyle hazirlanmis ama Kürt dilini ögretiyor. Kitapta abes bir durum ortaya çikmis.

Hitapta cinsiyet farki Eksikliklere bir örnek vermek gerekirse, Zazacayi Kurmanci lehçesinden ayiran çok önemli bir özellik var. Kisiye hitap ederken cinsiyet belirtiyorsunuz Zazacada. Örnegin Türkçede ‘nasilsiniz’ dediginiz zaman onun cinsiyeti belli degildir. Kurmanci lehçesinde de öyle ama Zazacada cinsiyet bellidir. Kadina ‘nasilsin’ dediginiz zaman ‘tisayna’, erkege dediginiz zaman ‘tisayni’dir. Bu Zazacada hiç kullanilmamis.

Terminoloji ve imla Istanbul Kürt Enstitüsü Baskani Zana Farqini de terminoloji ve imla açisindan elestirilerini söyle siraladi:
Sözcüklerin bitisik mi ayri mi yazilmasiyla ilgili sorunlar var. Terminolojiyle ilgili farkli sözcükler tercih edilmis. Zazakide ‘doktor’, Kurmancide Kürtçe karsiligi ‘nüjdar’ kullanilmis. Kurmancide ‘tesekkür’ anlamindaki ‘spas’ kelimesi, Zazakide ‘sipas’ yazilmis. Dil konusundaki politikamiz, lehçeler arasinda kelime alisverisi yapilmasi seklinde. Biz Kurmanci’de olmayan bazi kelimeleri Zazakiden ya da Soraniceden aliyoruz ya da bu lehçeler Kurmanciden kelime alabilir. Zaten sözcükler yüzde 80 ortak, telaffuzlari farkli olabiliyor. Zazakide Diyarbakir, Bingöl, Siverek agzi daha belirgin, Dersim belirgin degil. Kurmanci için bunu söylemeyiz. Kurmancide yüzde 80-90 yazi dilinin standardina yaklasilmis.
Hükümet bu alanda suya sabuna dokunmamis, kesimlerle ya da bireylerle çalismayi tercih ediyor. Kurumsal yapisi, örgütlülügü olan, siyasal kimligi ön planda olanlarla çalismak istemiyor.

 

 

DOSTÊ MA:  Zazaki.de   |  Piya Portal   |  Hüseyin Aygün   |  AABF  |  Tunceli Emek |  Faruk Iremet    |  FDG   | Zaza Der