Hakki Çimen

Hakki Çimen

AP KAZIM VE HER RA

Sera 2003 de Duisburg de veyvê biraê misayivê mi bi. Mi re ki silayiye arde. Ez ki s,iu veyve.

Veyvê Desmizunê Almanya rindek niê. Çi ke veyvey eve zon u kultire ma nêviraz.ine. Na veyvu de, Tirki, Zazaki u Almanki kuno tewerte. Heto zu ra muzik, heto bin ra milet sa u sore ra qesey keno. C,'ili viliya. Tingi u zingiya. Kes kes,i gos nêdano. Dae ra ez helme s,iu salone veyvi. Ora dime ez ve dirê olvizu ra s,imê kafeterya bonê veyvi de nis,timê ro. Taê Desimizê bini amey masa ma. Ma peroyinê Zazaki yaraniye u zeraviye kerdê.Kes,i Tirki u Almanki qesey nêkerd. Eve zero wes mobet bi ve derg. Ora dima apo Kazim ame. Ma us,timê ra, ca da ci. Hama u nênis,t ro. Pay ra vinet. Tirki va ke:

„Türkçe konus,un!“

Nae ser ra zu biray vake:

„ Apo, ma her daim nia nêyeme telewe. Zone ma kewto ra ma viri, ho re qesey keme. Buyir bê ronise. Ma nika ho re Zazaki qesey kemê. Hama ti ke wazena, ti ki Tirki qesey bike.“

Ap Kazim, nênis,t ro, s,i. U, hes,t seri ra ave Duisburg de Thyssen ra bi vi taqawut. A roze u hetê qilix. u qiyafeti ra zof medeni osene. Ey seweta veyvi ho sae ke xemelnay vi. Qate kince s,iay u is,liga sipiye gureti vi pa. Qiravate da belekine kerdi vi vile ho. Riye ho hen xori terdi vi ke, liskê ho z.e p.arike bi vi sur.i.

Des deqey ra tepiya, ap Kazim unciya peyser ame lewê ma. Ma uncia us,timê ra, ca musna ra ci. Hama u unciya nênis,t ro. Ey bêçika ho hetê mi ser kerde ra derge, eve hêrs mi ra vake:

„Sen ög(retmensin. Türkçe konus,!“

Ez hurendiya ho ra ustu ra. Mi vake:

„Apo, ti Xizir kena, bê lewê ma de ronise. Ez, to re zu hekat qesey kenu.“

Mi ra dima biraune binu ki vake:

„Apo buyir ronise!“

Peniye de axiri ap iqna bi, nis,t ro. Ma helme Zazaki hal u deme api pers kerd. Ey ki Tirki cuav da ve ma. Çay u qewey amey. Api mi ra pers kerd:

„Sen bana ne anlatacaktini“

Mi ki ci re na hekat qesey kerd:

Roze Haq her dano ardene, ano huzire ho. Hêr ra vano:

„Hero, ti honde bar u selagu ana, bena. Çike ti medeni nia. Zonê to zono medeni nio. Ti gune na ziqayisê ho caverde. Çike to honde ke ziqa, <Ai ia…> vake, milet miane to ra nino war. Ti bar u selagu ra nêxeles,ina. Mi, seweta to zu zono de newe virasto. Ti ziqayisê ho caverde. Na zono newe bimuse. Ti ke zono newe musa, bena ve medeni. To ke zono newe qesey kerd, qul endi to bar nekeno, to nêniseno. “

Her, Haq ra vano:

„Ya Haq u Tala, ziqayisê mi zonê mino. Eb u cedê mi ra, mi re mêraso. Ez eve na ziqayis her çi fam kenu. Mi ke ziqayisê ho caverda, ez benu ve nêmezet. (…)“

Hona heri qesê zerê ho pêru nêvate ke, Haq u Tala hêrs beno, vano:

„Hero, xêre ki, xiraviye ki mi ra wa. Ewro ra tepiya ziqayisê ho caverde, na zono newe bimuse! Ez, seweta to nia minasiv vinenu. To re nia xêro.“

Na qesune Haq´i sera her vano:

„Ya Haq u Tala! Ez ziqayisê ho ra has kenu. Mi ke ziqayisê ho caverda, herenia mi nêmanena. Ez benu ve nêmezet. Mane u sanu meke. Ruyê mi cêna, bize. Ez ziqayisê ho canêverdanu!“

Haq niadano ke, her merdena ho re raz.iyo, hama ziqayisê ho caverdene re raz.i niyo, venga tae Zazaunê Desmizu danu, ano huzire ho. Dêsimizu ra vano:

„Sima yi kou ra bie yavani. Bie ve bêzon u bêkultir. U Zazvizo ke sima yi kou ra qesey kene, desinde ca verde! Mi zu zono de medeni seweta sima virasto. Desinde na zono newe bimuse! Yavaneniya ho caverde. Medeni be! Sima ke hama u Zazvizê ho ca nêverda, bizone ke sima xiraviye mi ra nêxeles,ine! Çike xêre ki, xiraviye ki mi ra wa.“

Na qesu ra ters kuno ve zerê Dêsimizu. Helme riye zumini de niadane, ora dima vane:

„Ya Haq u Tala! Ti xiraviye ma u aze ma ra düri bere! Ma sebeno. Ma towe nêbeno. Ma u zon ki museme.“

Mi ke hekat qesey kerd, qedena, Ap Kazim ra va ke:

„Ap Kazim, u zono ke Haq do vo Zazaunê Dêsmizu, name i zoni Tirkiyo. A roze ra tepiya tae Zazaê Dêsimizê z.e to Tirki qesey kene.”

Kes,i ra veng nêvez.iya. Helme ra têpiya ap Kazim´i, mi ra vake:

„Sen, beni es,ekten beter ettin!”

Mi ki vake:

„Apo hasa! Mi nêwast ke to bidazni. Mi wast ke mesela zalale bo.”

Dêsimizê ke masa de re dinu musnox.ê dersa Tirki Ali vake:

„Sairê ma Sey Qaz.i vato ke: Her tayir zonê ho de waneno/ Her vas koka ho ser ro roeno.” Qesune biraê ma Haqi de x.elete çina.“

Hama hama ke peroyine fikire ho va. Peniye de ap Memed Ali ye rameti ki vake:

„Bira Kazim, ras,tiyo. Her dahi ziqayisê ho canêverdano. Asiqi asqêniya ho, Rumi rumêniya ho, Tirki tirkêniya ho, Uris,i uris,êniya ho inkar nêkenê. Her milet zonê ho de vano, hesneno. Eve wayirê to bo ke, hêkato ke na biray ma rê qesey kerd, te de x.elete çina. Meherediye!”

Ap Kazim helme mote ma bi. Ora dima Zazaki vake:

„ Endi waxte haletu ti ra kerdena. Wayirê veyvi ma ra meherediye.Urze s,ime salonê veyvi!”

Pêru piya has,tiye de s,imê salonê veyvi.

Hakki Çimen, Gulane 2012, Almanya