Ikinci Abdülhamid, Müslüman kani akmasin diye Dersim'e yapilacak harekattan vazgeçmis.

Ikinci Abdülhamid'in Dersim karari

Ikinci Abdülhamid, Müslüman kani akmasin diye Dersim'e yapilacak harekattan vazgeçmis.

Bugün yazari Erhan Afyoncu'nun haberine göre Ikinci Abdülhamid döneminde yapilmasi düsünülen Dersim harekatindan vazgeçmis.

Afyoncu'nun Dersim olaylarinin tarihini anlatan yazisi:

ISLAM KANI AKMAMASI IÇIN VAZGEÇILMISTI

Osmanli döneminde devlet otoritesinin temini için Dersim'e birkaç kez askerî harekât yapilmissa da büyük bir askerî harekâttan Islam kani akmamasi için vazgeçilmisti. 1839'da Tanzimat Fermani'nin ilâni imparatorluk bünyesinde büyük yanki uyandirdi. Tanzimat'in getirdigi yeni idari ve mali sistemin imparatorlugun birçok yerinde uygulamaya girmesi büyük tepkilere yol açti. Bunlardan biri de Dersim, yani Tunceli bölgesi idi. Tunceli'nin 19. yüzyilin ikinci yarisindaki tarihini anlatan ve önemli bir çalisma olan Ibrahim Yilmazçelik'in "XIX. Yüzyilin Ikinci Yarisinda Dersim Sancagi, Elazig 1999" isimli kitabindan bu konuyla ilgili teferruatli bilgi ögrenilebilir.

TUNCELI VE CIVARI IHAML EDILDI

Tunceli bölgesinde devlet otoritesinin kurulmasi için asiretlerin elindeki silahlari toplama amaciyla 1850'de 11.306 askerle bir harekât baslatildi. 1852'ye kadar süren bu harekâtla vergi ve asker toplanmasi da amaçlanmisti. Harput (Elazig) Valisi'nin 14 Ekim 1851 tarihli arzinda bölgeyi anlatirken kullandigi "Üç dört yüz seneden beri içlerine hükümet girmemis ve kendileri dahi dag ve ormanlarda gezerek" ifadesi Tunceli ve civarinin Osmanli yönetimi tarafindan uzun süre ihmal edildigini gösteriyordu. Valinin raporunda bölge halkinin yerlesik hayata geçmesinin zaman alacagi bu yüzden asayisin tam manasiyla saglanana kadar belli mintikalarda asker bulundurulmasi tavsiye edilmisti. Askeri harekâtla bölgede asayis kismen saglansa da uzun süre bölgede nüfus sayimi yapilamadigi gibi vergi de toplanamadi. Osmanli yönetimi 1860'tan sonra Hozat ve Mazgird'e birer kisla yapip, bölgeye disaridan idareciler atayinca bölgedeki aga ve asiret reisleri nüfuzlarinin azalacagi endisesiyle 1877-1878 Osmanli-Rus Savasi sirasinda Ruslar'la isbirligine girip, kislalari yaktilar.

Ikinci Abdülhamid, Rus savasindan sonra Dogu Anadolu'da asiretlerle iyi iliskiler kurup, devlete baglama yoluna gitti. Dördüncü Ordu Müsiri Zeki Pasa ve Anadolu Umum Müfettisi Ahmed Sakir Pasa'nin girisimleriyle Dersim meselesini halletmek için 1896'da bazi kararlar alindi. Ahmed Sakir Pasa, 11 Agustos 1899 tarihli raporuyla bölgede asayisin saglanamamasinin sebebini su sekilde izah etmisti:

ASAYISSIZLIGININ BASLICA SEBEBI FAKIRLIKTIR

"Dersim ahalisi öteden beri haydutluk yolunu tutmustur. Simdiye kadar üzerlerine üç defa askeri harekât yapilmis ve fesat çikaran asiret reisleri ya idam ya da sürgün edilmisken çok geçmeden yeni reisler türemis ve sekavet daha da artmistir. Sadece sert tedbirler ve birçok adamin öldürülmesi gibi usullere basvurularak, bölgede askeri harekât yapilacak olursa bu da bir netice vermeyecektir. Bölgedeki asayissizligin baslica sebebi fakirliktir. Suçlularin cezasiz kalmasi, halkta eskiyaligin siradan bir olay oldugu fikrini dogurmustur. Dolayisiyla kanunlarin tatbik edilmesine engel yerleri ortadan kaldirmak gerekmektedir. Ikinci asamada ise cehaletin önlenmesi, batil inançlarin düzeltilmesi, okullar açilmasi ayrica Naksibendî tekkelerin açilmasi lazimdir. Ayrica yollar yapilarak sekavete yol açan sebepleri ortadan kaldirmak gerekir. Asiret reislerine askerî harekâtin ciddiyetini anlatmak lazimdir. Bu meselenin halledilmesi için Dördüncü Ordu Müsiri Zeki Pasa 20 tabura ihtiyaç oldugunu bildirmistir. Ancak Dersim'in Vilayet-i Sitte'nin (Alti Vilayet: Erzurum, Van, Elazig, Diyarbakir, Sivas, Bitlis) ortasinda yer almasi ve Islam kani akmasina engel olmak için bundan vazgeçilmisti."

TÜRKLER GELMEDEN DERSIM ADI VERILDI

Dersim adi Türkler buraya yerlesmeden önce bölgeye verilen bir isimdi. Farsça bir tamlama olan Dersim'in kelime manasi "Gümüs Kapi"dir. Bu konudaki bir diger rivayet Dersimli asiretinin bölgeye adini vermesidir. Bölge Dersim adini tasimasina ragmen Dersim'in idari bir isim haline gelmesi 19. yüzyildadir. Dersim bölgesi 1848'de sancak hâline getirildi. Dersim Sancagi Hozat'tan yönetilen Gürcanis, Kuruçay, Ovacik, Mazgird, Kuzican ve Kemah kazalari ile Koçgiri asiretinden ibaret bir sancakti. 1859'da sancagin merkezi Ovacik oldu. Bölgede yeni bir düzenlemeye gidilmesine ragmen vergi toplanmasi ve nüfus sayiminda uzun süre problemler yasandi. Osmanli yönetiminin bölgeye aga ve seyhlerden idareci atamasi, bölgede devlet otoritesinin kurulamamasinin en önemli sebebiydi.

ISLAHATIN AMACI ERMENISTAN KURDURMAKTI

Osmanli'nin son yillarinin en önemli devlet adamlarindan Ahmed Sakir Pasa 1838'de Istanbul'da dogdu. Bozok âyani Çapanogullari'ndandi. 1856'da Harbiye'den mezun oldu. Çesitli görevlerde bulunduktan sonra 1869'da askerî vazifesi mülkî memuriyete çevrilip Rusçuk mutasarrifligina tayin edildi. Tuna Vilayeti'nde ve Bagdat'ta Midhat Pasa ile birlikte görev yapti. Birçok mülkî görevde bulunduktan sonra 1877-1878 Osmanli-Rus savasi sirasinda tekrar askerî sinifa geçti. 1878'de Saint Petersburg'a büyükelçi olarak tayin edildi ve 12 yil görev yapti. 1889'da vali vekili olarak Girit'e gidip, düzeni sagladi. Ikinci Abdülhamid, 1890'da Sakir Pasa'yi yaver-i ekrem sifatiyla danisman olarak Yildiz Sarayi'na aldi. Sakir Pasa, bes yil Yildiz'da birçok iç ve dis meselenin halli için padisaha danismanlik yapti. 1895'te Berlin Antlasmasi'na göre yapilmasi gerekli reformlari denetlemek için Anadolu islahati umum müfettisi olarak Vilayet-i Sitte'ye tayin edildi. Ikinci Abdülhamid bu görevin çok büyük bir memuriyet oldugunu ve Islam'in saadetini temin edecegi gibi harabiyetine de sebep olabilecegini söyler. Çünkü Avrupalilar'in yaptirmak istedikleri islahatin asil amaci Dogu ve Orta Anadolu'da bir Ermenistan kurdurmakti. Ikinci Abdülhamid de bu durumu önlemek için elinden geleni yapiyordu. Sakir Pasa, Vilayet-i Sitte ile Trabzon, Kastamonu, Ankara ve Halep vilayetlerini iki defa dolasti. Müfettisligi esnasinda bu vilayetlerin kalkinmasi, tarim, reji idaresi, madenler, agaçlandirma, ulasim, üretim, imar, askeri isler, idare, egitim, maliye, adliye ve misyonerlik meseleleriyle ilgili projeler hazirlayip, merkezi idareyle birlikte bunlari hayata geçirmeye çalisti. 20 Ekim 1899'da Sinop'ta vefat etti. Marmara Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi ögretim üyelerinden Ali Karaca'nin yillarca arsivlerde çalisarak hazirladigi "Anadolu Islahâti ve Ahmed Sâkir Pasa" isimli eseri bu büyük Osmanli devlet adaminin hayatini teferruatli olarak anlatir.

Tunceli bölgesi 1514'te Çaldiran Savasi'ndan sonra Yavuz Sultan Selim döneminde Osmanli hâkimiyetine girdi. Osmanli yönetimi Kanuni döneminde bölgeyi Çemisgezek, Mazgird, Pertek ve Sagman sancaklarina ayirip valilikleri Pir Hüseyin Bey'in ogullarina verdi.

19. yüzyilda Osmanli'nin zayiflamasina paralel olarak bölgedeki asiret reisleri ve agalar Tunceli bölgesinde güçlerini artirdilar. Tunceli ve civari Tanzimat'a kadar merkezi otoriteden uzak bir sekilde yönetildi.