Metin Kahraman: 38 olurken Diyarbakir yürümedi Radikal Gazetesi'nden Kenan Basaran'a konusan sanatçi Kahraman, 38 olaylarina Diyarbakir'in sessiz kaldigini iddia etti.Dersimli sanatçi Metin Kahraman, Dersim 38'in etnik degil inaç katliami oldugunu savunarak "38 olurken Diyarbakir yürümedi" diyor.

YÜZLESMEDIKÇE YARALAR KAPANMAYACAK

Yakin tarihi Türkiye'nin pesini birakmiyor, yüz çevirse de. Bu kez 'el oglu' müsaade etmiyor. Fransiz Parlamentosu karari gibi... 1915, Amerikan Senatosu'nun 'ne isim koyacagi' vesilesiyle en azindan her nisanda gündeme geliyor. Bizim için sürpriz Basbakan'in Dersim 38 özürü oldu.
Önemli bir adimdi. Ne var ki özür dilenecek o kadar çok yara var ki... 6-7 Eylül, Maras, Çorum ve Sivas diye uzayip gidiyor liste. Iyilestirmekten kaçinip üstünü örtmeye çalistikça açiliyor o yaralar. Çünkü bu yaralar toplumsal yaralar. Yüzlesilmedikçe de kapanmayacaklar...

Birbirinden rol çalacak o kadar çok meselemiz var ki gündemimiz bu nedenle hizla degisiyor. Van'i bile unuttuk. Buna inat, Dersim 38'e bir 'geri pas' yapalim. Metin Kemal Kahraman kardeslerin Metin'i ile Dersim üzerine paslastik. Kemal de olsun isterdik ama 88'den beri memleketinden sürgün. Israil karsiti bir eylemden ötürü 4 yil yattiktan sonraAlmanya'ya iltica etti. Iklim degisti, Akdeniz oldu ya simdi, o da dönmek için ugrasiyor. En çok da Metin istiyor: "Türkiye'deki konserlerin bütün eziyetini ben çekiyorum çünkü." Ara pas: Kemal Kahraman ile de mektuplasarak paslastik. Bu kisim da yarin... Basbakan'in Dersim 38 için özür dilemesi çok mühim ama arkasindan gelen siyasetin 'ihaleyi birbirine yikma' kavgasi da bir o kadar ibretlik! Arsivlere bakilsin fakat Dersim 38'i gün gün isim isim söze döken agitlar ne güne durur: Sere diyare Laç'i seru, asmén ra ax, roz vinito (Gidin Laç Deresi'nin üstüne bakin, günes donmus kalmis gökyüzünde)...

Agitlar söylüyor: 'Atatürk, Inönü ve Bayar'

Kahraman kardesler, inançlarindan masallarina, dügün türkülerinden agitlarina kadar 20 yildir Dersim kültürüne dair kayitlar yapiyor, albümler yayimliyor. Kemal Kahraman'in esi Mavis Kahraman da önümüzdeki günlerde 'Dersim Agitlari' isimli bir albüm çikaracak. Albüm'de Çanakkale'den Sarikamis'a kadar birçok aciya yakilmis Zazaca agitlar olacak. Bosuna "Dersim'in en iyi tarihçileri müzisyenlerdir. 38'in de. 10 belgesel yapacak kadar malzeme var" demiyor Kahraman. Sorumlu ariyoruz ya(!) "Peki agitlar Dersim 38'den kimi sorumlu tutuyor?" "Atatürk de Inönü de Bayar da geçiyor agitlarda" diyor Kahraman fakat ekliyor: "Aslinda hepimiz sorumluyuz." Kahraman, Basbakan'in özürünü önemsiyor 'Yetmez' serhiyle: "Maras, Çorum, Madimak, geriye dogru ne kadar karanlik nokta varsa; 6-7 Eylül de Ermeni katliami da konusulmali."
Resit her Dersimli'nin 'yol' gelsin diye 12'ser gün çalistigi Dersim'de 38 neden yasandi? Kahraman'a göre Dersimli 'oldugu gibi' kabul edilmeyince '38' oldu: "Orasi bagimsiz, otonom bir yerdi. Kendini bagimsiz hisseden bir yer niye isyan edecek. Kendi kendine mi isyan edecek. Sadece kendini korumak istiyordu. Osmanli'ya da öyle kabul ettirdi." Otonomi, 'tek millet' yaratmak isteyen Cumhuriyet'e tersti tabii! "Otonomi mi feodalite mi" diyerek, Kahraman'a 'resmi gerçekleri' hatirlatiyorum: "Bu Osmanli'dan beri devletin kendine saplanti yaptigi bir mesele. 'Seyidler sömürü düzeni kurmus falan' deniliyor. Yilda bir kere pirine verdigin lokma mi sömürü oluyor? Seyidler hedef alinmistir. Dersim'in inanci, ikrari hedef alinmistir. Alisir'in basini kim kesti? Bir rayber! Rayber, Alevilerde önden giden adam demek.Önemli bir konumda. Bir raybere bas kestirdiginizde bu kurum Dersim'de bitmis demektir. Hangi asireti milis konumuna düsürürseniz pirlik kurumu yikilmis demektir."

Islam'in içinde mi disinda mi denilerek sürekli tartisilan Dersim'in inanci neden hedefe konuldu? Seyh Bedreddin'e de bir pas gerektirir bunun cevabi: "Alevilik ve benzeri inançlar Bizans'da da Osmanli'da da hep bir karsi çikisi temsil etti. Bunlarin savundugu düzen biraz komünal sistem. Zaten 'riza memleketleri' deniliyor. Seyh Bedreddin'in kurmak istedigi sosyalist sistem esasen Dersim'de var olan ve 'Kurmanciye' denilen sistemdir. O yüzden Dersim binlerce yildir muhaliflerin kalesi konumundaydi."

'93 daha vahimdir'

Dersim 38 bir Zaza katliami mi, yoksa 'eskiya isyani'nin bastirilmasi mi? Kahraman, "Hayir" diyerek baska bir kapi açiyor: "38 Kerbela'dan beri gelen bir süreçtir desek yanlis bir sey söylemis olmayiz. O yüzden 38, inanç üzerine kuruludur. Kimse; Lazlar da Kürtler de baska çevreler de 'Allah kurtarsin' demedi. Birçok beyitte de 'Kes mare ne vato Allah kurtarsin' deniliyor. Beyit Zazaca ama iki kelime Türkçe: 'Allah kurtarsin' Niye? Çünkü bunu vurgulamak istiyor. Anadolu'da herkes Dersimlilerin katledilmesinde hemfikir olmustur. Dersim katledilirken Diyarbakir'da yürüyüs olmamistir, Hakkâri'de de Mardin'de, Kars'ta da baska yerde de..."
Sohbet sirasinda Kahraman'in dili sik sik 38'den 93'e 'sürçüyor'. Çünkü kendisi de 93'ün magduru. Onun da ailesinin evi barki yakilmis ve göçe zorlanmis. O yüzden "Dersim 93, 38'den de vahim" diyerek, bizi biraz daha 'taze yaralar'a getiriyor: "Bugün gidin yüzlerce yasliya, size 38'i anlatir ama bir de 93'ü anlatir. Çünkü bir yil içinde 800 köy bosaltildi, 40 bin insan yerinden edildi. Yani 93 ikinci bir 38'dir. 38 bitmeyen bir süreçtir."

BU KARANLIK NOKTA DURDUKÇA DERSIM DAGLARINDAN INMEYECEKLER

"Çünkü Dersim'in daglarinda hep eskiya geziyor?" diyerek yine 'resmi bir pas' atiyorum, Kahraman da bir misalle karsilik veriyor: "38 katliamindan 5 yasindayken kurtulan Xece ana var. Epey sürgünden sonra 20 yasinda kendisini Istanbul'a atmis. Kendisinden 15 yas büyük bir Laz'la evlenerek kurtulmus. O Laz için diyor ki 'Sevgi nedir, ask nedir, hayat nedir o ögretti.' Sorduk, '38'i neden tartismali'. Sunu dedi: 'Evladim Türkiye'nin geleceginde bir karanlik nokta kalmasin diye. Bu karanlik nokta durdukça Dersim'in daglarindan inmeyecekler' dedi." Özürler iyi güzel ama... Amasini da final pasi niyetine Kahraman söylesin: "Dersim son 20 senede dilini kaybetti. Her devirde devlet sadece degistirmeye geldi; ya camiyle ya da silahlariyla. O yüzden 38 tartismasi Anadoluhalklarinin vicdaninda bir kapi açmali. En çok da sagcilar..."

Dersim'e, oy almak için bir sey yapmayin

Alevi açilimi, Tunceli Üniversitesi'nde Zazaca bölümü açilmasi, Dersim 38 özürü... Bunlarin hepsi olumlu gelismeler ancak bunlar yapilarak bir sey bahsedilmiyor aslinda. Yillardir sana yasak olan bir hizmet, simdi sana yavas yavas dönüyor. Bunun için minnettar olmaya luzum yok. Bir kusurdu zaten, düzeltiliyor. Dersim halki dogru yapildiginda "Erdogan'a helal olsun" diyor fakat oy vermelerini beklemeleri yanlis. Çünkü halkin bir kasilmasi var. Bir de "Bana bunu yapacak ama acaba ne alacak" diye çekiniyor. Çünkü iktidar hep degistirmeye geliyor orayi.
Bir kimlik partisi olarak BDP ise Dersim'de iki dönem seçildi Ama BDP, Dersim'in farkliliklarini ve hassasiyetlerini iyi göremedi. Irak'tan Belçika'ya saysaniz 15 Kurmanci kanali var ama bir tane bile Zazaca kanal yok. Bunu esasen devlete de sormali.BDP bu eksikliklerini gidermeli. 1993'ten beri Zazaca diye bir sey kalmadi.
Köyleri de kalmadi. Her hafta bir intihar haberi duymak mümkün. Insanlar kendini suya atiyor. Sikismis bir toplum, travmatik bir durum var orada.
Tedaviye ihtiyacimiz var


Dersimlilerin travmalari devam ediyor. Hepimizin tedaviye, rehabilitasyona ihtiyaci var. Biz bu degiliz, su degiliz demek.. Yeter ya! Bu kadar isim, bu kadar yakistirma... Ben bile 20 yasliyla görüstükten sonra travmatik durumlar yasadim. Acilarin pesine mi düsecegiz hep? Burada çok baska cevherler var oysa...

Yapilanlar yeterli degil. Dersim yöresine yönelik Zazaca bir televizyon kurulmali. Neden TRT Ses'te yarim saatlik yayinla geçistiriliyor.
Dersim'de çok devlet vardir. Herkes oraya hâkim oldugu iddiasindadir. HES'ler, bosaltilan köylerin iadesi, geri dönüsler çözülmeli.
Agitlarin hiçbirini söylemek istemem. Dügün türküleri söylemek istiyoruz. Dersim'in Lokman Hekimleri adli bir çalisma yapiyoruz.
Dersim'deki isimler degismeli. Sabiha Gökçen de. Bu,Atatürk'e saygisizlik degil. 38'i unutmak istiyoruz. Yaslilar da bunu diyor.