RADIO ZAZA Tv ZONÊ MA KAMIYA MAWA ! BUMISÊ QÊSEY BIKE XU VIRA MÊKE ! Vila Kę

Dersim harekati arsivlerini kim acacak
Khulê 74 Duisburg 20.11.11
Tecavüze ugradigini yazdi...Tuncelide Intihar

Sabiha Gökçen'in Dersim ile ilgili sözleri

Khule 74 Serri / Berlin

Erzincan Cayirlilar Gecesi
Dersim tartismalari dinmiyor
Iclal Aydin'in Dersim yazisi
Ayip ve zulüm günleri

CHP'li Aygün: Dersim'in sorumlusu devlet ve CHP'dir
Seyit Riza'nin torunu Çankaya Köskü'ne çikiyor!

Güner'i Civaoglu: Atatürk'ün hayatini Dersimli kurtardi

Seyit Riza kimdi? HAYATI

Seyit Riza kimdi? HAYATI

Seyit Riza ya da bölgedeki adiyla Pir Sey Riza'nin açik dogum tarihi bilinmemekte olup. 1863, Lirtik köyü, Ovacik, Tunceli dogumludur


Asilirken kendi agzindan “75 yasinda” oldugunu söyledigini yazilmaktadir. Dersim ile ilgili bilgi toplamaya baslayan ve 1931 yilinda “Derebeyi ve Dersim” adli kitapçigi yazan N. H. Ulug ise taa o yillarda Seyit Riza’nin “altmis bes yaslarinda” oldugunu yazmaktadir

Babasinin adinin Seyit Ibrahim olup “babo” (baba) lakabiyla anildigi, Lirtik mintikasinda oturdugu, dört oglundan en küçügünün Seyit Riza oldugu bilinmektesir.
Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk dönemlerinde Dersim Isyani'nin liderlerinden oldugu ileri sürüleren Seyit Riza idam edilen Alevi-Zaza asiret lideridir.

Dersimlilerin piri olarak bilinir. 1863'te Dersim'in, Ovacik ilçesine bagli Lirtik köyünde Seyh Hesenan asiretinin Yukari Abbasan kolundan Seyit Ibrahim'in çocugu olarak dogmustur.
Seyit Riza'nin ogullarinin adi Seyh Hasan, Bira Ibrahim, Rezik Hüseyin'dir. Büyük oglu Seyh Hasan 17 Agustos 1937 tarihinde 30 kisi ile beraber öldürülür
Seyit Riza ve Dersimliler Ermeni katliamina suç ortagi olmadi

Seyit Riza, Abasanlilarin "Qeri Sileman Ocagi"na bagli bir ailedendir. Bu ocak Abasanlilarin ana ocagi olup, Tujik Dagi'na bakar. Ilk egitimini Qeri Sileman Ocaginda gören Seyit Riza, akilliligi sayesinde önce ailesinin, daha sonra asiretinin lideri olacaktir.

Sözü geçen bir asiret önde geleni oldugunda "Ermeni Katliami" baslar. Genelde Dersimliler özelde ise Seyit Riza Ermenilere kol-kanat gerer. Hiç kimsenin gönlü bu kardes halkin kirilmasindan yana degildir. Seyit Riza ve Dersimliler katliama suç ortagi olmaz. Nuri Dersimi'nin anilarinda yazdigina göre Seyit Riza "binlerce mazlum Ermeni ailesini" kurtarir.

Ruslarin isgali dönemi gelip çattiginda Seyit Riza'yi "Bati Dersim Milis Kuvvetleri Komutani" olarak görürüz. Dersimliler, Rus isgaline karsi Osmanli hükümeti ile anlasirlar. En az bes yüz yildir topraklarini ve özerkliklerini kiskançlikla koruyan Dersimliler "savunma savasi"na girerler.
Seyit Riza ödüllendirilir...

Osmanli idaresinden aldiklari silah-mühimmatla Ruslara karsi durma karsiliginda Dersimlilere "bagimsiz çatisma hakki" taninir. Böylece Rus isgal güçlerine karsi savasta Osmanli ordusunun emrine girmezler.

Ruslara karsi savasta Pülümür Cephesi Milis Kuvvetleri Komutani Sair Sah Haydar'dir. Sair Sah Haydar Bey Ruslarla savasta ölür. Dogu Dersim Milis Kuvvetleri Komutani ise Hidir Aga'dir. Ruslar çekildikten sonra, tüm asiretlere Osmanli idaresinden madalya ve hediyeler verilir.

Dersim "asileri", "eskiyalari", "hirsizlari"...

Raporlara hakim dil ise bir katliamin habercisidir. "Dersim asileri", "Dersim eskiyalari", "Dersimli hirsizlar", "Dersim bir çibandir" vb. söz ve degerlendirmeler, yapilacak askeri harekâtin korkunçlugunun göstergesidir.

Seyit Riza bu dönemde yavas yavas Dersim'deki olaylarin ve asayissizligin sorumlusu gösterilerek hedef haline gelir. Raporlarda, hükümete çekilen ihbar dilekçelerinde ismi en basta sayilan kisidir. Bu durumun meydana gelmesinde Ermeni ve Koçgiri olayinin etkisi elbette vardir.

Seyit Riza ise ayrica ödüllendirilerek Erzincan'da "Il Idaresi Üyeligi"ne atanir. Nitekim, dönemin Erzincan valilerinden Sabit Bey yazdigi bir mektupta -Seyit Riza ile ilgili olarak- "simdiye kadar bize din ve namusuyla hizmet etti" der.

Kanli Koçgiri Katliami baslayinca Ankara'ya tavir alan Seyit Riza, Koçgiri'den Dersim'e siginan Aliser, Alisan beyleri ve taraftarlarini himayesine alir. Bu, Ankara ile iliskilerini gerer
Ancak Dersim'e düsmanligin esas nedeni kuskusuz ki halkin "Alevi-Kizilbas kimligi"dir. Jandarma Genel Komutanligi 1930 tarihli "gizli" bir raporunda Yavuz Sultan Selim'in 1514'teki Büyük Alevi Katliami'ni bile "sükranla" anar.

Seyit Riza'nin oglu Bava 1930 baslarinda Hozat'a önemli bir devlet yetkilisi ile görüsmeye gider. Bu görüsme "Babaya Agit"ta "Bavaê mi siyo Xozate Vêsaiê, keno dewa Pasanê Kirmanciye" (Baba, yanasi Hozata gitmis, Kizilbasligin

Dönüste bir Hizir Orucu günü kurulan pusuda Sin köyünde Rayvero Qop un ve Hozat'taki devlet temsilcsinin tesvikiyle Satoglu ailesinin bir ferdi tarafindan öldürülür. Cinayeti Satoglu ailesinin çogunlugu dahi onaylamadigi halde, Seyit Riza'yi sonsuz bir kinle Sin'e saldirirken görürüz.

Mezar taslarini bile kiran Seyit Riza, tüm Sin'i yakar ve yikar. Babanin öcünü tüm asiretten alir ve çok kötü bir tavir gösterir. Seyit Riza, Daimi Cengiz'e göre Dersim'in ünlü sairi Sey Qaji'ye "oglu baba için agit yakmasini" ister. Ancak Sey Qaji kabul etmez: "sen Sin'i yaktin, ben senin acina ragmen ogluna agit yakamam" der.
Seyit Riza”nin Yakalanmasi

H. Sahanoglu’na göre Seyit Riza, “Erzincan köprüsünden geçerken” “yakalanmistir”, hüviyetini saklamasina ragmen, yaninda bulunan “dürbünün üzerinde yazili isminden süpheye düsen vazifesinas nöbetçi süngüsünü çekiyor, kendisini karakola davet ediliyor”

Genelkurmay belgelerinde ise, “Seyit Riza’nin 10 Eylül günü saat 22.00 de, silahsiz olarak iki arkadasi ile birlikte Erzincan Jandarmasina teslim oldugu yazmaktadir.
Seyit Riza'nin idami

Elazig'da bulunan Umumi Müfettislige nakledildi ve 15 - 18 Kasim 1937 tarihleri arasinda Seyit Riza ve Halvori gözeleri'nde toplanti yapan 6 kisi idam edildi. Çok sayida ayaklanmaci degisik hapis cezalarina çarptirildi.

Seyit Riza'nin idami Ihsan Sabri Çaglayangil'in anilarindan söyle aktarilmistir: Seyit Riza, sehpalari görünce durumu anladi. "Asacaksiniz" dedi ve bana döndü: "Sen Ankara'dan beni asmak için mi geldin?" Bakistik. Ilk kez idam edilecek bir insanla yüz yüze geliyordum. Bana güldü. Savci, namaz kilip kilmayacagini sordu. Istemedi...
Seyit Riza'ya son sözü soruldu. "Kirk liram ve saatim var. Ogluma verirsiniz" dedi... Seyit Riza'yi meydana çikardik. Hava soguktu ve etrafta kimseler yoktu. Ama Seyit Riza, meydan insan doluymus gibi sessizlige ve bosluga hitap etti. Evlâdi Kerbelayih. (Kerbela soyundaniz) Bi hatayih (günahsiziz). Ayiptir. Zulümdür. Cinayettir dedi.
Benim tüylerim diken diken oldu. Bu yasli adam rap rap yürüdü. Çingeneyi itti. Ipi boynuna geçirdi. Sandalyeye ayagi ile tekme vurdu, infazini gerçeklestirdi... Seyit Riza asilirken ileride oglunun da sesi geliyordu: "Kulun kölen olam. Sigirtmacin olam. Gençligime aciyin, öldürmeyin beni!"
DOSTÊ MA:  |  Zazaki.de   |  Piya Forum   |  Hüseyin Aygün   |  AABF  |  Tunceli Emek |  Faruk Iremet    |  FDG  | Radiozaza Forumu  | Zaza Der  |