Radio Zaza Tv

GIRIS

Bu derslerin ana amaci Zazaca - Dimilki- Kirmancki'yi bilmeyenlere ögretmek degil, fakat Zazaki - Kirmancki - Dimilki dilini konuþabilip, okuma yazmasini bilmeyenlere, okuma-yazma konusunda yardimci olmaktir.

Bunu yaparken kiþinin Türkçe okur-yazar oldugunu kabul ediyoruz. Türkçe dilinde okuma yazma bilen bir kimse, eðer yeterince Zazaki biliyorsa, kisa zaman zarfinda yapacagi aliþtirmalarla, Zazaki okuma - yazma sorununu halledeceðine inaniyoruz.

Zazaca'da akici konuþma yeteneði olan kiþi çok kisa bir sürede akici bir þekilde okuyup yazmayi da geli
þtirecektir.

Bilindiði gibi Zazaca konuþanlarin hemen hemen hepsi Türkiye kökenli ve Latin harfleriyle Türkçe okur-yazardirlar. Bu nedenle de buradaki okuma yazma konusundaki izahlari, örnekleri ve karþilaþtirmalari Türkçe dililnde yapacagiz.

ALFABE

Zazaca Alfabe ile Türkçe alfabe arasindaki fark kolayca kavranabilecek kadar az sayilir. Türkçe alfabedeki harflerin 27 tanesi ayni þekilde ve ayni seslere karþilik olarak kullanilirlar. Ancak Zazaca Alfabede 32 harf mevcuttur.
Zazacada alfabesinde:
a, b, c, ç, d, e, ê, f, g, ð, h, i, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, þ, t, u, ü, v, w, x, y, z
harfleri mevcutken,
Türkçe ile ayni olan:
a, b, c, ç, d, e, f, g, h, i, i, j, k, l, m, n, o, p, r, s, þ, t, u, ü, v, y, z
27 harfi de oldugu gibi kullanmaktadir.

Farkli Harfler:
Zazacada, Türkçeden farkli olarak fazladan:
ê, ð, q, w, x, sesleri vardir.
(buradaki Ð ð sesi Türkçedekinden farklidir. Ayrica dikkat edilirse zazacada Öö sesinin olmadiði görülecektir)

Türkçe alfabeden tanidiðiniz harflerle aþaðidaki ZAZACA kelimeleri okuyabilirsiniz.

Adir Ateþ ju bir
veng Ses verg kurt
bon bina fek agiz
kerge tavuk ga öküz

Sesi Türkçeden Farkli Harfler:
Zaza alfabesinde Türkçeyle ortak gibi görünen bazi harflerin zazacadaki sesleri Türkçedekinden farklidir. bu harfler þunlardir.
c , ç ve ð

Ýki harften oluþan sesler:
Bunun yaninda, Zazacada bazi sesler bir tek harfle ifade edilemezler. Bunun yerine harflerin kombinasyonondan oluþan seslerle ifade etmek gerekir.
Bunlara ornek olarakta þu sesleri verebiliriz.
çh, kh, ph, th, ve rr

Zazaca alfebede olupta Türkçede olmayan harfler:
sadece dört harf mevcuttur.
bunlarda: Q-q, W-w, X-x, Ê- ê, harfleridir.

1- Zazaca - Türkçe ortak harfler
(bazi örnek kelimelerle.)
Sessiz harfler

B b - Bizi (keçi) M m - mordem ( adam)
C c - Cüaniki (kadin) N n - nenig ( tirnak)
Ç ç - Çiber (kapi) P p - pelge (yaprak)
D d - Dest (el) R r - Morek (boncuk)
F f - Fek (aðiz) S s - Soyi (elma)
G g - Genim (buðday) Þ þ - Þilani (kusþburnu)
H h - Hak (yumurta) T t - Torzen (balta)
J j - Ju ( bir) V v - Verg (kurt)
K k - Kemeri (taþ) Y y - Meyman (misafir)
L l - lingi (ayak) Z z - zon (dil)

2- Türkçede olmayan
Zazaca sesiz harfler

Q q - Qorr (diz)
W w - Ware (yayla)
X x - Xemel (süs)

3- Zazaca Türkçe ortak harfler
(bazi örnek kelimelerle)
Sesli harfler

A a - As(þ)me (ay) O o - ostor (at)
E e - Eskizi (kuru üzüm) U u - Usarr (bahar)
I i - þ(s)it (süt) Ü ü - Lüye
Ý i - Ýþtane (yüzük)

(not: Zazacada (Ü) harfi hiçbir zaman kelimenin baþinda yer almaz, bunun gibi (I) harfi de kuzey aðzinda kelimenin baþinda yer almaz.

4- Türkçede bulunmayan
zazaca sesli harf

Ê ê - êrðat (yardim destek)

5- Iki harften oluþan sesler
bazi örnek kelimeler

Çh çh - Çhor (dört) Ph ph - phonc (beþ)
Kh kh - Khoçiki (kaþik) Th th - Thomur (saz)
RR rr - birr (orman)

6- Güney lehçesinde kullanilan
bazi sesiz harfler

' 'azeb (ergen)
'erd (toprak)
'H 'h - 'hewt (yedi)

ÖRNEKLER:

Cc Çç sesiz harflerinin farkli seslerine bazi örnekler
Daha öncede belirttiðimiz gibi Zaza alfabesinin 27 harfi Türkçedeki gibi okunmaktadir. Bunlardan C, Ç, Ð harfleri her nekadar Türkçeyle ortak görünse de Ð tamamen farkli sesi ifade ederken C ve Ç farkli durumlarda iki farkli ses verirler.

C Sesine örnek

C sesinin dz olarak telafuz edildiði haller ca yer
cemed buz
cor yukari
cile yatak
cite çift

Ç sesine örnek

Ç sesinin ts olarak telafuz edildiði haller çare alin
çim göz
çor dört
çerme deri
çogani baston

Ð sesine örnek

Ð sesinin Zazaca okunuþu ðezna hazine
ðezali ceylan
ðizalik kömür tanesi
ðart biley taþi
ðelat yanliþ

RR rr sesine örnek

RR rr sesine örnekler birr orman
perr(e) kanat
herremus köstebek
merre fare
kerr(e) pas

Kh sesine örnek

Kh kh sesine örnekler khal ihtiyar
khoçike kaþik
khan eski
khovik huni
kherr sagir

Ph sesine örnek

Ph ph sesine örnekler phum baykuþ
phonc beþ
phit bebek
phij(z) kazik
phon yassi

Th th sesine örnek

Th th sesine örnekler thomir saz
thol aci
thilik küçük bez parçasi, yamalik
thom tad
thole kabuk

Çh çh sesine örnek

Çh çh sesine örnekler çhem çay - irmak
çhime göze, kaynak
çhilmi sümük
çhok dizden aþagisi
çhoriz dörtlü

Q - q sesine örnek

Q - q sesine örnekler qor bacak
qilançiki saksaðan
qese söz, kelime
qolin baþlik
qic(z) küçük

W w harfine örnek

W w harfine örnekler Wae baci, kiz kardeþ
Ware yayla
Werd(eni) yemek
Weþ(s) sað, saðlikli, tatli, hoþ
Wereza yeðen (kizkardeþin oðlu)

X x harfine örnekler

X x Harfine örnekler le(a)x alay (þaka etmek)
xal dayi
xilik çömlek
xirxe awuç içi kadar taþ
xete kaðit, çizgi, satir

Ê ê seslisine örnekler

Ê ê seslisine örnekler (y)êrðat yardim, destek
bêçike parmak
çêneke kiz
çêrang tavan, çati kiriþi
dês duvar