R A D I O Z A Z A
 

MUNZUR BABA EFSANESÝ *
L. Molyneux Seel
1. Bölüm
Topuzanlý¹ aþiretinin Þeyh Hasan isminde itibarlý bir aðasý vardý. Bunun da Muzur² adýnda bir oðlu vardý. Muzur babasýnýn koyunlarýna bakýyordu. Kýþýn, daðlar karla kaplý olduðu zaman bile Muzur, babasýnýn yasaklamasýna raðmen sürüyü daða götürürdü. Koyunlar devamlý karýnlarý iyice doymuþ olarak geri dönerlerdi. Muzur.un babasý bir gün merakýný gidermek için oðlunu takip etti. Gördüðü manzara þöyleydi: Muzur daða çýktýðýnda karla kaplý aðaçlara sopasýyla vurmakta, düþen yapraklarý da koyunlar yemekteydi. Muzur babasýnýn kendisini izlediðinin farkýna vardý ve kýzgýnlýkla koyunlarý da býrakýp ortadan kayboldu.
2. Bölüm
Muzur babasýndan ayrýldýðýnda Ali Haydar Aða ile birlikte Büyük Köyde³ çoban olmaya gitti. Ertesi yýl Ali Haydar Muzur.daki evinden ayrýlarak kutsal bir ziyaret için Kerbela.ya gitti. Oradayken bir gün caný, hanýmýnýn onun için evde yaptýðý helvalardan istedi. Beþ dakika sonra Muzur büyük bir tabak helva ile efendisinin önünde ortaya çýkýverdi.
3. Bölüm
Aþaðýda sözü edilenler Büyük Köy.de olanlardýr. Muzur bir gün ortasý sürüyü saðmak amacýyla köye döndü. Muzur evin hanýmýna yaklaþtýðýnda þöyle dedi:
“Hanýmefendi, benim efendim helva yemeyi çok istiyor.”
Evin hanýmý, “Ýyi güzel de senin efendin þimdi buradan çok uzaklarda” dedi.
Muzur, “Önemli deðil, sen helvayý yap, onu ben efendime götürürüm.”

Evin hanýmý kendi kendine, “Anlaþýlan bizim çoban helve yemek istiyor. Mühim deðil, o bizim sürüye iyi bakýyor. Ben de ona helva yapayým.”
Sonra helvayý hazýrladý, bir tabaða koyarak Muzur.a verdi ve gülerek,
“Onu efendine götür” dedi.
Muzur, helvayý aldýve birden kayboldu. Kýsa bir süre sonra da tabaksýz geri döndü.
Evin hanýmý, “Muzur, tabak nerede?” dedi. Muzur cevap verdi:
“Efendim döndüðünde tabaðý getirecek.”
4. Bölüm
Doðu geleneðinin bir unsuru olarak, Ali Haydar Aða Hac.dan döndükten sonra Büyük Köy.ün sakinleri Ali Haydar aða ile görüþmek ve kutsal yerlere deðmiþ ellerini öpmek için onu karþýlamaya gittiler. Fakat Ali Haydar, kalabalýk kendisine yaklaþtýðýnda elini öpmelerine müsaade etmeyerek þöyle dedi:
“Gerçek Hacý çobaným Muzur.dur. Gidin, onun elini öpün.”
Kalabalýk bunun üzerine Muzur.u aramak için köye geri döndü. O sýrada Muzur elinde efendisi için bir kap taze süt ile köyden çýkýyordu. Muzur, kalabalýðýn kendi üzerine doðru geldiðini görünce þaþýrdý. Geri dönerek daðlara doðru kaçtý. Elini öpmek isteyen kalabalýk onun peþinden gitti. Koþarken elinde tuttuðu kaptaki süt döküldü ve her bir damla sütün düþtüðü yerdeki taþlardan sular fýþkýrdý. Muzur yorgunluktan olduðu yere oturdu ve daha sonra da kayboldu.
Bir kaç asýr sonra Pers Þahlarýndan biri bu kutsal pýnarlara ziyarey amacýyla geldi. Munzur Baba kaybolduðunda onunla birlikte bulunan kabý bulmak için bazý kazýlar yaptý. Þah bu kazýda baþarýlý oldu. Bu süt kabýný alarak beraberinde götürdü. Bu kap Tahran müzesinde bulunmaktadýr.

L. Molyneux Seel, A Journey In Dersim, The Geopraphical Journal C.XLIV Londara, 1914
Kaynak: Amerikan ve Ýngiliz Raporlarý Iþýðýnda DERSÝM, Dr. Suat Akgül, Yaba, 2.Bsk.
* Efsane.nin baþlýðý tarafýmdan konulmuþtur. Türkçe çeviri Dr. Suat Akgül.e aittir.
¹.Topuzanlý aþireti: “Topuzan”larýn aþiret olduðu iddiasý tartýþmalýdýr ama Zazacasý “Topuzu” olan “Topuzan” adlý bir “kabile” vardýr. Zazaca.da, aþiretin bir kolu anlamýnda kabileye “pêre” denir. Topuzanlar (Topuzu), Zazacasý “Topuze” olan Topuzlu köyünde yaþamaktadýrlar. Bu köy, Ovacýk.a baðlý, eski adý Zeranik ve Zazacasý Zeranige olan Yeþilyazý nahiyesi bölgesindedir. Geleneðe göre, Topuzanlar.ýn, Pezgevranlarýn (Phezgewru) bir kolu veya kabilesi (pêre) olduðu kabul ediliyor. Pezgevran (Phezgewru) bir aþiret midir yoksa Kevan (Khewu) aþiretinin bir kolu veya kabilesi midir? Her iki ihtimal de mümkündür ama geleneðe göre Pezgevranlar (Phezgewru) Kevan (Khewu) aþiretnin bir kolu (pêre) yani kabilesidir. Bu durumda Topuzanlar (Topuzu), Kevan (Khewu) aþiretinin, Pezgevran (Phezgewru) kabilesinin (pêre) bir alt koludurlar. Ama her halükarda 1900.lü yýllarda bile “baðýmsýz” olarak var olduðu anlaþýlmaktadýr.
².Muzur: L. Molyneux Seel, yazým þekli olarak “Muzur” biçimini kullanmýþtýr. Bu yazým biçimi, otantik (yöresel) ve orijinal (Zazaca) telaffuza uygun düþmektedir. “Muzýr” þeklinde telaffuz edenler veya yazanlar varsa da, ben “Muzur” biçimini tercih ediyor ve Zazaca (Kýrmanciki) konuþup yazanlara bu biçimi kullanmalarýný tavsiye ediyorum.
³. Büyük Köy: Kitapta geçen bu yazým þekline nazaran, Türkçe yazým kurallarýna göre bunun bileþik olarak “Büyükköy” þeklinde yazýlmasý gerekiyor. Büyükköy.ün orijinal, yöresel Zazaca adý “Dewa Pile”dir. Büyükköy (Dewa Pile) Dersim.in (Dêsým) Ovacýk (Pulur) ilçesine baðlý, Bilgeç (Bilgês) daðý eteklerinde bir orman köyüdür.

www.radiozaza.de